Φάνης Καρύδας
Ιχθυολόγος
Παράκτιος ψαράς
karidas-@ath.forthnet.gr Ν. Μηχανιώνα 26/12/2014

Ένα χρόνο πριν, είχα στείλει (μέσω της ηλεκτρονικής διεύθυνσης), στο υπουργείο αγροτικής ανάπτυξης…, μια επιστολή με τίτλο «Διαχειριστικά μέτρα…?». Η επιστολή είχε σταλεί 17-12-2013 και η άμεση (24-12-2013) απάντηση του υπουργείου ήταν:

«Καλημέρα σας και Χρόνια πολλά. Σας ενημερώνουμε ότι το μήνυμά σας έχει προωθηθεί στην αρμόδια Δ/νση Θαλάσσιας Αλιείας και σε εύλογο χρονικό διάστημα, αναμένετε να απαντηθεί. Στη διάθεσή σας».

Η ευγένεια διάχυτη και το «σε εύλογο χρονικό διάστημα» αρκετά καθησυχαστικό. Να θυμίσω ότι, η επιστολή είχε σχέση με τα δύο διαχειριστικά μέτρα που θα αφορούσαν την ελληνική μηχανότρατα,

«την μείωση του χρόνου αλιεία της μηχανότρατας κατά δύο βδομάδες το χρόνο και την απαγόρευση της αλιείας του μπακαλιάρου, από τους παράκτιους αλιείς, κατά ένα μήνα τον χρόνο και μάλιστα τον μήνα Φεβρουάριο.»

Η επιστολή ξεκινούσε θέτοντα μερικές απορίες:

«Η πρώτη μου απορία είναι αν οι δύο αυτές προτάσεις είναι τα «περίφημα» διαχειριστικά μέτρα. Η δεύτερη, αν τα διαχειριστικά μέτρα αφορούν μόνο τον μπακαλιάρο, ως αλίευμα ή γενικά την μηχανότρατα, ως αλιευτικό εργαλείο? Η τρίτη απορία μου είναι αν οι απαγορεύσεις αφορούν γενικά το Αιγαίο, το Ιόνιο και το Κρητικό πέλαγος ή μόνο τα εγχώρια ύδατα (6 ναυτικά μίλια) και μετά τα 6 (στα διεθνή), ο καθένας θα ψαρεύει ελεύθερα με ότι εργαλείο θέλει, όποιο χρονικό διάστημα θέλει και ότι ψάρια θέλει? Και τελευταία και σημαντικότερη απορία, γιατί όταν η χώρα μας θέλει να κάνει προτάσεις στην Ε.Ε., για κάποιο θέμα που αφορά μερίδα κατοίκων της, δεν τις καταθέτει εκ των προτέρων σε ανοιχτή εγχώρια δημόσια διαβούλευση, ώστε ο κάθε εμπλεκόμενος φορέας να μπορεί να τις κρίνει, να τις αξιολογεί και να τις βελτιώνει (στο μέτρο του εφικτού), μέσο δικών του αντιπροτάσεων και επισημάνσεων, καθώς οι εμπλεκόμενοι με το θέμα όλο και κάτι περισσότερο θα γνωρίζουν από τους εκάστοτε υπαλλήλους ενός υπουργείου που (όσο καλή πρόθεση και να έχουν) σίγουρα θα ασχολούνται και με πολλά άλλα θέματα ταυτόχρονα. Οι ερωτήσεις είναι υπαρκτές και όχι ρητορικές και περιμένουν απαντήσεις…».

Τον Ιανουάριο ο νόμος τέθηκε σε ισχύ, οι παράκτιοι ψαράδες αρχίσαμε τις εντονότερες διαμαρτυρίες (με αποκορύφωμα την μεγάλη κινητοποίηση στις 10 Φεβρουαρίου στη Θεσσαλονίκη, αλλά και σε άλλα λιμάνια της χώρας) για την απαγόρευση του Φεβρουαρίου και η επιστολή επιδόθηκε, σε δύο τουλάχιστον βουλευτές της Β’ Θεσσαλονίκης (από διαφορετικές παρατάξεις, συγκυβέρνησης και αντιπολίτευσης), για δρομολόγηση επερώτησης στη βουλή. Ω του θαύματος! στις 20-2-21014, δέχομαι νέα ηλεκτρονική απάντηση:

«Καλημέρα σας. Σχετικά με το ερώτημα σας, σας ενημερώνουμε ότι έχει προωθηθεί στην αρμόδια Δ/νση Θαλάσσιας Αλιείας από τις 23-12-2013 προς ενημέρωση και περαιτέρω ενέργειες. Για περισσότερες πληροφορίες παρακαλούμε όπως επικοινωνήσετε με τον κ. Τσεχαγέα Παν. Προϊστάμενο α/α τμήματος Μέσης Αλιείας 2102127176 syg111@minagric.gr καθώς και 2102127177 syg013@minagric.gr. Στη διάθεσή σας.»

Το e-mail το παραθέτω αυτούσιο καθώς, όποιος τολμήσει να καλέσει στα τηλέφωνα επικοινωνίας, θα ακούσει το ηχογραφημένο μήνυμα του ΟΤΕ ότι «…ο αριθμός δεν αντιστοιχεί σε συνδρομητή…». Ευτυχώς, τουλάχιστον, ο υπάλληλος που αναφέρεται είναι υπαρκτός και κατάφερα να έρθω σε τηλεφωνική επικοινωνία μαζί του. Από την επαφή μας, δύο πράγματα μου έκαναν εντύπωση, πρώτων, πως αν και πέρασαν μήνες που την είχε λάβει, γνώριζε (θυμόνταν) το περιεχόμενο της και δεύτερο, η αμεσότητα που είχε στις απαντήσεις του, χωρίς να χρησιμοποιεί υπεκφυγές και ωραιοποιημένες απαντήσεις. Η τηλεφωνική συζήτηση, αν και σύντομη, μου άφησε θετική εικόνα όσον αφορά την αντιμετώπιση του θέματος και παρόλο που ακόμα (ένα χρόνο μετά) δεν μου έχει έρθει επίσημη απάντηση πιστεύω (από τις αλλαγές που είδα για την καλοκαιρινή αλιεία στα διεθνή) ότι υπάρχουν και «ευήκοα όντα»… στα υπουργεία.

Αρκετά όμως ασχοληθήκαμε με το παρελθόν (όποιος μένει στο χτες χάνει το αύριο) ας ασχοληθούμε τώρα με το μέλλον… Όπως έγραφα και στο προηγούμενο έγγραφο, για να πάρουμε διαχειριστικά μέτρα, για ένα είδος, πρέπει πρώτα απ’ όλα να λάβουμε υπόψη τα βιολογικά χαρακτηριστικά του είδους και σύμφωνα με όλα όσα είχα αναλύσει, κάτι τέτοιο δεν έγινε, γιατί αν είχαν ληφθεί υπόψη, τότε τα μέτρα θα ήταν σίγουρα διαφορετικά!

Πάμε τώρα στην άλλη περίπτωση, να πάρουμε διαχειριστικά μέτρα για την μηχανότρατα. Καταρχάς να τονίσω ότι μηχανότρατα είναι το αλιευτικό σκάφος και το μοναδικό αλιευτικό εργαλείο με το οποίο επιτρέπεται να αλιεύει, στη χώρα μας, είναι η τράτα βυθού με πόρτες (να θυμίσω ότι, δοκότρατες και πελαγικές τράτες, απαγορεύονται από την εθνική νομοθεσία). Μέχρι τώρα έχουμε μια σειρά από απαγορεύσεις, είτε αυτές αφορούν το σκάφος (μέγιστη ιπποδύναμη και χωρητικότητα), είτε αφορούν την περιοχή αλιείας (ελάχιστη απόσταση από την ακτή, βάθος πυθμένα, είδος πυθμένα κ.α.), την χρονική διάρκεια της αλιείας (καλοκαιρινή περίοδο κ.α.) και τέλος μια και μοναδική απαγόρευση για το αλιευτικό εργαλείο ως προς το ελάχιστο άνοιγμα & το σχήμα των ματιών.

Οι περισσότερες από τις απαγορεύσεις αυτές έγιναν για πρακτικούς λόγους π.χ. η καλοκαιρινή απαγόρευση της αλιείας (από 1 Ιουνίου μέχρι 30 Σεπτεμβρίου)δεν οφείλεται σε λόγους αναπαραγωγής των αλιευμάτων (τα περισσότερα από τα αλιεύματα της μηχανότρατας αναπαράγονται την άνοιξη και κατά δεύτερη εποχή το χειμώνα), ούτε για λόγους προστασίας των «μικρών», καθώς ό γόνος που προέρχεται από την αναπαραγωγική περίοδο του Απριλο-Μάι είναι αρκετά μικρός για να συλληφθεί από τα μάτια της τράτας στην πρώτη του καλοκαιρινή περίοδο. Ο κύριος λοιπόν λόγος που έγινε η απαγόρευση ήταν πρακτικός, σκεφτείτε ένα ογκώδες αλίευμα που «χτυπιέται» μέσα στη τράτα για μερικές ώρες (διάρκεια καλάδας) μέσα σε ζεστή θάλασσα (έως και 28Ο C) και μετά να βγαίνει στο κατάστρωμα του σκάφους (ντάλα στον ήλιο και στη καλοκαιρινή ζέστη) μέχρι να διαλεχτεί, να στοιβαχτεί και να παγωθεί με την ελάχιστη ποσότητα πάγου που χωρούσαν «στο ψυγείο τους» τα μικρά (σε σύγκριση με τα σημερινά δεδομένα) αλιευτικά της δεκαετίας του 60.

Στη συνέχεια με τα ψάρια συνήθως στοιβαγμένα στο κατάστρωμα σκεπασμένα με κανένα πανί έπρεπε να αντέξουν μέχρι το βράδυ που θα έβγαινε το καΐκι στο πλησιέστερο λιμάνι και με ανοιχτά φορτηγά και μέσα από καρόδρομους να φτάσουν στην αγορά. Τα ψάρια έφταναν στην αγορά «μαλακωμένα» και με τα σκουλήκια «να κόβουν βόλτες» και δεν αναφέρομαι μόνο στο σκουλήκι της μύγας αλλά κυρίως στα εντερικά σκουλήκια που φέρουν παθογενός τα ψάρια (και οι περισσότεροι οργανισμοί) τα οποία (λόγο της μη καλής ψύξης) συνέχιζαν να δραστηριοποιούνται και όταν «έβλεπαν» ότι το σώμα στο οποίο παρασιτούσαν είχε νεκρωθεί, έβγαιναν και έψαχναν νέο ξενιστή.

Να σκεφτείτε ότι το ίδιο πρόβλημα συναντάτε (σε πολύ μικρότερο βαθμό) ακόμα και σήμερα στους καλοκαιρινούς μήνες (έχω ακούσει παράπονα για σκουλήκια που βγαίνουν από την κοιλιά του ψαριού από ιχθυεμπόρους στην ιχθυόσκαλα) που οι συνθήκες υγιεινής και συντήρησης είναι παρασάγγας καλύτερες, με τις περισσότερες μηχανότρατες να έχουν δική τους παραγωγή πάγου, ψυγεία καλά μονωμένα που χωρούν όλα τα αλιεύματα, πολύ καλύτερο οδικό δίκτυο και φορτηγά ψυγεία για την μεταφορά των αλιευμάτων. Κάποιοι νόμοι λοιπόν κάλυπταν πρακτικές ανάγκες, ενώ άλλοι συντεχνιακές (μια περιοχή που δραστηριοποιούνταν πολλοί παράκτιοι, μπορούσε να απαγορευτεί τελείως από την μηχανότρατα καθώς τα «ψηφαλάκια» των μεν ήταν πολύ περισσότερα από τον δε).

Τέλος υπάρχουν και οι συμβιβαστικοί νόμοι (καλύτερο παράδειγμα ο συγκεκριμένος) που τι κάναμε; Μας υποχρεώνει (ως χώρα) η Ε.Ε. να πάρουμε διαχειριστικά μέτρα για την μηχανότρατα (εμείς σφυρίζουμε αδιάφορα και όταν «ό κόμπος φτάσει στο χτένι» παίρνουμε τέτοια μέτρα που όλοι να είναι λίγο δυσαρεστημένοι και λίγο ευχαριστημένοι), μέτρο 1Ο: απαγόρευση της αλιεία της μηχανότρατας την τελευταία βδομάδα του έτους (25-31 Δεκεμβρίου) και την τελευταία της αλιευτικής περιόδου (25-31 Μαίου), αλλά τους αφήνουμε να ψαρεύουν μετά τα 6 ναυτικά μίλια (μικρό το κακό δηλαδή) και μέτρο 2Ο: κόβουμε και έναν μήνα (Φεβρουάριο) από τους παράκτιους για την αλιεία ενός μόνο είδους (μπακαλιάρο), με ελάχιστη όμως επιτρεπόμενη ποσότητα σε αλίευμα το 20%, που σημάνει για κάθε 20 μπακαλιάρους γράψε ότι έπιασες και 80 φρύσες ή σπάρους ή ότι άλλο που να σου καλύπτει την ποσόστωση (2 κιλά τσέρουλες υπερκαλύπτουν 20 έως 30 κιλά μεγάλους μπακαλιάρους)… (άρα επίσης μικρό το κακό).

Βέβαια όλοι οι νόμοι παίρνονται με μοναδικό σκοπό την προστασία των αλιευμάτων, στοχεύουν στην αειφόρο αλιεία, ή τουλάχιστον έτσι γράφουν και όλες οι παραπάνω εικασίες αποτελούν αποκύημα της φαντασίας (ή της απλής λογικής) ενός ψαρά (στον γράφοντα αναφέρομε και μόνο με την ιδιότητα του ψαρά). Τώρα, για να επανέρθουμε στο θέμα μας, γιατί συνεχίζω να θέτω τις ίδιες «ανόητες» ερωτήσεις, ένα χρόνο μετά και μάλιστα να θέλω, κάποτε, να πάρω και απαντήσεις για τα αποτελέσματα που είχαν, αυτά τα μέτρα, στην θαλάσσια αειφορία; Η απάντηση σε αυτό είναι απλή καθώς, τα μέτρα αυτά (και κάθε μέτρο που αφορά την αλιεία), έχουν άμεσο αντίκτυπο στο μέλλον της οικογένεια μου και χιλιάδων άλλων οικογενειών που εργάζονται και ζουν από την θάλασσα.

Δυστυχώς η κατάσταση του θαλάσσιου οικοσυστήματος έχει πληγή καίρια και δεν έχουμε την πολυτέλεια του εφησυχασμού και των ημίμετρων, στα προβλήματα πρέπει να δύνονται λύσεις και όχι μόνο απαγορεύσεις (που το κυριότερο που προκαλούν είναι αντιδράσεις από τους εμπλεκόμενους). Το θέμα της πολυσυλλεκτικότητας που έχει η ελληνική τράτα είναι γνωστό και αποτελεί τη βάση του προβλήματος (αν μεγαλώσεις το άνοιγμα ματιού για να μην πιάνονται οι μικροί μπακαλιάροι θα χάσεις και την κουτσομούρα κ.ο.κ). Οι ψαράδες συνήθως βλέπουν τα ψάρια που πιάνουν και όχι αυτά που δεν πιάνονται στα δίχτυα τους… και τι θέλω να πω με αυτό. Στο βόρειο Αιγαίο, στην καλοκαιρινή περίοδο που απαγορεύονταν οι μηχανότρατες, δούλευε (γνωστό μου) παραγαδιάρικο σκάφος για μπακαλιάρους, τα ψάρια που έπιανε ήταν όλα ευμεγέθη και απείχαν παρασάγγας από τους «μεγάλους» μπακαλιάρους που έπιανε η μηχανότρατα (στην ίδια περιοχή) πριν την καλοκαιρινή απαγόρευση.

Πριν δύο χρόνια (δόθηκαν οι καλοκαιρινές άδειες αλιείας στα διεθνή) στην περιοχή συνέχισαν να ψαρεύουν οι μηχανότρατες και το καλοκαίρι (το παραγαδιάρικο δεν μπορούσε να δουλέψει και ο γνωστός μου αναγκάστηκε να το πουλήσει), αλλά οι μεγάλοι μπακαλιάροι που έπιανε το παραγαδιάρικο δεν εμφανίστηκαν στην αγορά. Άρα, ενώ (αποδεδειγμένα) η περιοχή έχει μεγάλα ψάρια, η συγκεκριμένη τράτα δεν τα αλιεύει. Προσωπικά μπορώ να δώσω πιθανές εξηγήσεις για το γεγονός αλλά θα είναι μόνο εικασίες.

Εδώ έρχεται η σειρά της πολιτείας (και της επιστημονικής κοινότητας) με τη δημιουργία ομάδα έρευνας και ανακατασκευής της “ελληνικής τράτας”, που μετά από πολύμηνη (ίσος και πολυετή) μελέτη, έρευνα και δοκιμές, να μπορέσει να προτείνει στους ψαράδες, την χρήση ποιο επιλεκτικών τρατών με καλύτερα ποσοστά συλλήψεων στα ευμεγέθη άτομα, περισσότερες διαφυγές στα μικρότερα και πιθανός με μικρότερη κατανάλωση καυσίμων. Ύστερα, να καλέσει τους ψαράδες, να τους δείξει (τα συγκριτικά αποτελέσματα) τα προτερήματα των νέων εργαλείων (ως προς το περιβάλλον αλλά κυρίως ως προς την τσέπη τους), να τους δώσει και την δυνατότητα της πλήρης (ή τουλάχιστον του μεγαλύτερου ποσοστού) χρηματοδότησης για την αντικατάσταση των αλιευτικών τους εργαλείων και θα δείτε πως οι αλιείς γίνονται υπέρμαχοι των αλλαγών για την θαλάσσια αειφορία. Κάντε τους ψαράδες κοινωνούς της λύσης και όχι απλούς «κομπάρσους» που τους επιβάλλονται μόνο απαγορεύσεις.

Τέλος πρέπει να καλούνται (οι αλιείς), κάθε ένα με δύο χρόνια και να βλέπουν (μέσο έρευνας) πως πήγαν οι αλλαγές που εφάρμοσαν στο μεσοδιάστημα, να μπορούν να πουν και την δική τους άποψη, για τα προβλήματα που αντιμετώπισαν, ώστε να επιλυθούν τα όποια θέματα ή παραλήψεις προκύψουν. Για να είμαι δίκαιος, θα πρέπει να αναφέρω ότι, μετά από τόσα χρηματοδοτικά προγράμματα, είναι η πρώτη φορά που «πήρε το μάτι μου» μια παρόμοια (με τη πρόταση μου) προσπάθεια να ξεκινάει να υλοποιείται στο εν ενεργεία ΕΠΑΛ (2007-2013) και ενώ δεν γνωρίζω λεπτομέρειες του προγράμματος και δεν μπορώ να την αξιολογήσω, ως προς το σύνολο της, από τα λίγα που μου έγιναν γνωστά, θα συμφωνήσω μόνο ως προς τον φορέα που το ανέλαβε και θα διαφωνήσω ως προς την χρονική διάρκεια και το συνολικό κόστος, καθώς (σύμφωνα με την προσωπική μου εκτίμηση) είναι πολύ μικρά και τα δύο.

Ελπίζω βέβαια ή όλη προσπάθεια να είναι πραγματική και όχι ένας τρόπος να καλύψουμε (τελευταία στιγμή) το όριο των πιστώσεων (στο τομέα της αλιείας) που δικαιούμαστε ως χώρα και πιστεύω ότι, καθώς ξεκινάει το επόμενο ΕΠΑΛ (2014-2020), θα υπάρξει συνέχεια… στην όλη προσπάθεια. Θέλω να πιστεύω ότι η Ελληνική αλιεία έχει μέλλον (αν δεν το πίστευα θα είχα ήδη αλλάξει επάγγελμα), αρκεί όσοι ασχολούμαστε με αυτήν, από όποια θέση, να μην την αφήσουμε, αμαχητί, στη μοίρα της και να την πάρουμε… στα χέρια μας!

Υ.Γ.1. Το προηγούμενο έγγραφο, που είχα στείλει στις 17-12-2013, έχει δημοσιευθεί στο περιοδικό ΑΛΙΕΥΤΙΚΑ ΝΕΑ, τεύχος 385 (Φεβρουάριος 2014), άρθρο, σελ 48 έως 51.

Υ.Γ.2. Οι όποιες θέσεις και τοποθετήσεις είναι καθαρά προσωπικές και δεν αντιπροσωπεύουν (δεσμεύουν) κανένα συλλογικό όργανο ή φορέα.

Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.